Vùng biển hoang dã lớn nhất hành tinh,
là vùng biển mở.
Nó bao phủ hơn phân nửa diện tích hành tinh chúng ta.
Ở đây, không có nơi trú ẩn
và cũng có ít thức ăn.
Vùng đại dương này tương đương một sa mạc.
Và đi tuần tra ở sa mạc này là cá heo quay tơ (spinner dolphins). spinner dolphins : cá heo quay tơ là loài cá heo được tìm thấy ngoài khơi các vùng biển nhiệt đới, chúng nổi tiếng về màn trìnhh diễn bay lộn, xoay tròn người theo chiều dọc và nhảy khỏi mặt nước. Wikipedia.
Chúng gắn bó với nhau...
thành một đàn lớn, 5,000 con khỏe mạnh.
Điều đó làm gia tăng cơ hội tìm ra thức ăn.
Giống như mọi sinh vật sống ở đây,
chúng phải đi một khoảng cách rất xa
để chọn vùng biển mở này là nhà.
Có những giây phút hiếm hoi,
khi vùng biển mở này bùng nổ sự sống.
Cá lồng đèn (Lanternfish), ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương của Costa Rica.
Chúng chỉ lớn hơn cá tuế (minnow),
nhưng những thiếu thốn về kích thước
khiến chúng lập nên một đàn lớn.
Chúng là một trong những đàn cá lớn so với bất kỳ đâu.
Thông thường, chúng chỉ tiến lên mặt nước vào ban đêm,
để ăn sinh vật phù du,
nhưng bầy cá khổng lồ này đã nhô lên vào ban ngày,
hầu như chắc chắn là đi đẻ trứng.
Đối với cá heo, đây là chuyến thu hoạch cao.
Chúng đã định vị được đàn cá lồng đèn nhờ vào sóng siêu âm.
Nhưng chúng phải nhanh chóng đến đó.
Cá heo không phải là thú săn mồi duy nhất ở đây.
Cá ngừ vây vàng (Yellowfin tuna) cũng phát hiện ra đàn cá này.
Và phía sau chúng, với sải cánh 2m,
là cá đuối Mobula (mobula rays).
Và bây giờ là cá cờ (sailfish),
một trong những kẻ nhanh nhất của đại dương, cũng gia nhập cuộc tấn công.
Cá lồng đèn có thể quay về biển sâu bất kỳ lúc nào.
Nhưng giờ cá heo đã có mặt ở đây.
Chúng lội bên dưới bầy cá, ghìm chặt chúng lên mặt nước
và buộc cá lồng đèn siết chặt lại với nhau.
Và giờ biển bắt đầu sôi lên.
Cá ngừ đuổi theo bầy cá với vận tốc hơn 60kg/giờ.
Cuối cùng, cá đuối là những kẻ lội chậm nhất cũng đến.
Với những chiếc miệng to mở rộng,
chúng thốc lên bầy cá với hàng trăm con.
Bầy cá giờ phân tán rộng ra,
và cá cờ nhặt lấy những con còn sống sót.
Chỉ trong vòng 15 phút,
những gì còn sót lại là đám vảy cá giống hoa giấy màu bạc.
Nhưng ở đây, những bữa yến tiệc như thế rất ít xảy ra.
Trong khi bầy cá heo chịu đựng để có những bữa yến tiệc như thế,
những sinh vật khác bị thu hút đến ngay cả ở những khoảng cách xa diệu vợi
để tìm ra thức ăn của sa mạc đại dương này.
Một kẻ khổng lồ đang ngủ.
Một con cá nhà táng (sperm whale).
Gia đình này đang nghỉ ngơi giữa những đợt ăn.
Không ai biết,
kẻ sở hữu bộ não to nhất hành tinh mơ về cái gì.
Một con đang có con non.
Nó mới hai tuần tuổi nhưng vẫn còn phụ thuộc vào sữa mẹ.
Nó đang đói.
Nó giao tiếp với mẹ mình bằng cách sử dụng các tiếng kêu lách cách.
Nhưng mẹ nó đang ngủ.
Con non, bị bao phủ bởi những con cá có miệng hút,
mà nó không thể nào tránh khỏi,
cần phải kiên nhẫn.
Ngủ đã mãn giấc và tươi tỉnh lại,
các con cá nhà táng bắt đầu lội đi.
Cá nhà táng không đợi cho con mồi nổi lên trên mặt nước.
Chúng lội xuống biển sâu để tìm nó.
Chúng liên tiếp hít sâu...
..để bảo hòa oxygen trong máu.
Rồi lặn xuống.
Cả gia đình này cùng lặn để tìm mực.
Con mẹ đẩy cơ thể nó đến giới hạn chịu đựng được,
và thực sự rất khó cho con non khi lặn cùng mẹ.
Con non gắn chặt với mẹ mình khi tới mức có thể...
chạm vào mẹ thường xuyên,
để làm yên lòng mẹ nó.
Nhưng khi xuống sâu đến 300m,
con non có vẻ không thể nín thở lâu hơn.
Trong những năm đầu đời, các con non không buộc phải đi săn.
Các con trưởng thành tiếp tục chuyến lặn.
Con mẹ thay đổi tiếng kêu
thành những tiếng lách cách trầm và nhanh hơn.
Giờ nó dùng sóng siêu âm để săn bầy mực.
Ở độ sâu 800m, có sự bùng nổ tiếng lách cách.
Rồi yên lặng.
Nó đang săn mồi.
Con non chờ đã lâu trên mặt nước.
Con mẹ trở về từ vực sâu, sau khi lặn hằng giờ.
Nó có cái dạ dày chứa đầy mực.
Cuối cùng,
con non đói bụng có thể bú một ít sữa.
Nó là một trong những loài động vật có vú có thể sinh sữa nhiều nhất,
và con non háu ăn được một bữa no nê trong ngày.
Phải đợi đến sáu năm con non mới làm chủ được nghệ thuật lặn sâu
và mới có khả năng tự tìm thức ăn cho riêng mình.
Sự trống trải của vùng biển mở làm cuộc sống trở nên khó khăn hơn cho thú săn mồi.
Nhưng chính sự trống trải này,
làm an toàn hơn cho con mồi.
Một con rùa non, mới nở chỉ có mấy ngày
rời khỏi dòng nước đông đúc, nguy hiểm của bờ biển
để hướng ra vùng biển mở.
Chỉ mới đây chúng ta mới bắt đầu giả thích được
huyền thoại rùa con biến mất vào những năm đầu đời.
Khởi đầu, nó làm đầy chiếc dạ dày nhỏ bằng sinh vật phù du
Nhưng chẳng bao lâu sau nó cần thức ăn bổ dưỡng hơn.
Cách xa bờ hàng mấy trăm dặm, ở mỗi vùng biển mở,
có một cộng đồng những người sống sót trẻ tuổi.
Vậy có thứ gì trôi nổi đang thu hút chúng.
Một khúc cây.
Nó có thể rớt xuống biển trong vài năm,
và nó đã thực sự trở thành trung tâm của một cộng đồng nhỏ.
Những con cá nóc mới lớn ở đây cũng có cùng lý do đó.
Một khúc cây trôi chính là nơi trú ẩn
mà con rùa non này đang tìm kiếm.
Ở đây, chẳng những có tảo biển để gậm,
mà còn có hàu.
Nhưng quan trọng là được sự che chở.
Một con cá mập da lụa (silky shark) cũng có mặt ở đây.
Nó bắt đầu học thứ gì ăn ngon.
Và thứ gì không ngon.
Giờ chúng ta đã biết rùa non ở những nơi như thế
trong vài năm,
đến khi trưởng thành.
Ngay cả đến khi nó phải đối diện với áp lực của vùng biển mở.
Mặt trời chiếu thẳng xuống vùng biển sâu
làm ấm nước trên bề mặt khiến chúng bốc hơi.
Khi hơi nước lên cao, nó cô đặc lại thành mây.
Chúng nhanh chóng hình thành những cái tháp to lớn,
cuối cùng thành các cơn bão dữ dội,
một số có chiều ngang hơn 1000 dặm.
Những cơn gió sinh từ các trận cuồng phong quét qua vùng biển mở,
tạo những con sóng cao đến 30m.
Ở ngoài này, các con tàu có thể chìm không để lại dấu vết.
Có đến 130 triệu thùng hàng
được vận chuyển qua đại dương mỗi ngày.
Và tính trung bình, bốn trong số chúng rớt xuống biển mỗi ngày.
In 1992, vài thùng hàng bị rớt
chứa đựng những vật dụng để tắm...
bao gồm 7,000 con vịt bằng nhựa như thế này.
Chúng bắt đầu chuyến hành trình 1,000 dặm ra khỏi Alaska.
Một số trôi giạt ngang qua Thái Bình Dương
đến tận nước Úc.
Một số tiến lên miền bắc
và đổ lên các bãi biển giữa Nga và Alaska.
Ngay cả chúng đang trôi về hướng Bắc Cực.
Một con vịt, đã ở dưới biển trong 15 năm
trôi qua ba đại dương,
và được tìm thấy ở bờ biển tây Scotland.
Hành trình của chúng đã minh họa sinh động
mạng lưới các dòng hải lưu nối các đại dương của chúng ta lại với nhau
thành một hệ thống tuần hoàn khổng lồ.
Nhiều cư dân của vùng biển mở
dựa trên các dòng hải lưu này đưa chúng đến vùng đất săn mồi.
Cá mập xanh.
Nó đi trên 8,000km mỗi năm,
cưỡi lên những dòng hải lưu,
nhờ các vi rộng như cánh.
Con này có thể đã không ăn trong hai tháng.
Nhưng các dòng hải lưu mang vết dầu hứa hẹn
cách xa nhiều dặm,
có thể dẫn nó đến bữa ăn kế tiếp.
Sau nhiều ngày di chuyển, mùi thức ăn ngày càng mạnh lên.
Một con cá voi chết, mới đây do bị tàu đụng.
Đây có thể là bữa yến tiệc thực sự,
nhưng con cá mập xanh cần phải thận trọng.
Cá mập trắng khổng lồ...
nặng hơn nó mười lần...
thường hay có mặt quanh xác cá voi.
Cá mập trắng thích ăn mỡ cá voi,
chúng ta biết nó là phần chính trong thức ăn của chúng.
Một khi cá mập trắng đã no,
những con cá mập nhỏ hơn, giống như cá mập xanh,
mới giải quyết phần còn lại của cái xác.
Khi vết dầu từ cá voi chết loang rộng ra,
ngày càng có nhiều cá mập xanh kéo đến.
Trong vòng vài ngày, cái xác sẽ bị lột trần hết lớp mỡ.
Rồi không có lớp mỡ giữ nó nổi lên,
cái xác sẽ chìm xuống bên dưới.
Cá mập xanh, với việc dự trữ trong lớp mỡ,
giờ có thể sống đến hai tháng mà không cần ăn.
Trên phân nửa các loài động vật ở vùng biển mở
trôi giạt theo thủy triều.
Sứa băng qua cả đại dương
ăn bất cứ thứ gì va vào xúc tu của nó.
Một số con lớn đến một mét, ngay cả hai mét chiều ngang.
Và có khi gặp được dịp may,
chúng vào vùng biển có nhiều sinh vật phù du,
số lượng chúng sẽ bùng nổ.
Với chiến lược thành công đó
sứa là một trong những dạng sống phổ biến trên hành tinh.
Nhưng trong số các loài sứa,
và quan sát những thứ giống chúng,
đó là một sinh vật khá phức tạp và khá nham hiểm.
Sứa Bồ Đào Nha (Portuguese man-o'-war).
Nó trôi nổi nhờ chiếc bong bóng chứa đầy khí,
có chóp là một lớp màng.
Với lớp đó như một cánh buồm,
nó duy trì chuyến hành trình vượt qua những con sóng.
Những xúc tu kéo dài sau nó,
một số dài đến 30m.
Mỗi xúc tu được trang bị với hàng ngàn tế bào châm chích.
Một xúc tu cũng có thể giết chết một con cá,
và hiếm hoi hơn, là một con người.
Nhưng nằm trong những xúc tu chết người của nó
là một con cá ăn sứa,
bằng cách gặm nhấm chúng từng tí một.
Trong khi con cá này đối kháng các vết châm chích,
nó vẫn phải hết sức cẩn thận.
Những con cá khác không được may mắn như vậy.
Một xúc tu đã bắt được con này và quấn nó lại.
Nó đã bị liệt.
Những xúc tu có cơ,
đưa nạn nhân đến những cái khác tiêu hóa con mồi,
hóa lỏng nó bằng hóa chất cực mạnh.
Cuối cùng, thứ còn lại...
..là một mớ vảy.
Con sứa phàm ăn này
có thể bắt trên 100 con cá nhỏ mỗi ngày.
Trong hầu hết trường hợp, vùng biển mở không có gì đặc biệt.
Một nơi gió thổi liên tục, không bị gián đoạn bởi đất liền.
Nhưng bên dưới mặt nước có những dãy núi dài,
những hẻm núi sâu
và các đỉnh núi lửa
làm nó trở nên phong phú hơn mà mắt người không thể thấy được.
Chúng ta chỉ khám phá bất kỳ chi tiết nào
làm sao các cư dân của vùng biển mở khai thác nó.
Một con cá nhám voi cái đơn độc (whale shark)
trên chuyến hành trình đặc biệt.
Nó dài như một chiếc máy bay nhỏ
và nặng trên 20 tấn.
Giống như nhiều loài cá mập, nó không đẻ trứng
mà sinh con.
Nó mang đến 300 con non,
trong cái bụng phình to.
Nó có thể là con cá lớn nhất của biển cá,
nhưng nơi cá nhám voi sinh con vẫn chưa được biết đến.
Tuy nhiên ngày nay, chúng ta đã tiến gần đến việc giải quyết điều huyền bí này.
Chúng ta đã biết số lượng lớn cá nhám voi,
có mặt vào một thời điểm nhất định trong năm,
quanh quần đảo Galapagos.
Ở đây chúng tụ tập quanh một đảo nhỏ
tăng lên đột ngột từ vùng biển sâu.
Đó là đảo Darwin.
Nơi đây, dòng hải lưu xoáy mang các chất dinh dưỡng từ biển sâu,
làm giàu cho dòng nước này
và lôi cuốn mật độ cá đông đảo
từ những vùng biển xa.
Hàng ngàn con cá mập đầu búa cũng đến đây.
Chúng hầu như là con cái.
Có vẻ như chúng đến đây để đẻ.
Cá nhám voi nhận được sự đón chào nồng hậu.
Cá mập da lụa (Silky sharks), dài đến 3m,
cạ vào lớp da nhám của nó...
có lẽ là để cạo bất kỳ ký sinh trùng nào nó có.
Những con cá mập này có thể là mối hiểm nguy cho bất kỳ con non mới sinh nào.
Vậy có lẽ để tránh nó,
cá nhám voi phải lặn xuống...
..sâu 600m.
Và ở đó nó có thể đẻ con non.
Ở độ sâu này,
tránh được thú săn mồi săn ở vùng nước bên trên,
và có nhiều thức ăn,
các con non của nó lớn lên và cuối cùng phân tán.
Sự thực thì không ai,
đã từng thấy những con non ở độ sâu ít được khám phá này.
Nhưng sự kiện có hàng trăm cá nhám voi mong đợi
để đến đây mỗi năm
là bằng chứng mạnh mẽ ở nơi đây
là nơi nuôi dưỡng loài cá lớn nhất biển cả này.
Có đến 30,000 hòn đảo khá lớn
nằm rải rác trên các đại dương của trái đất.
Một trong số chúng là South Georgia.
Một nơi lý tưởng cho những cư dân đại dương
buộc phải hạ cánh để sinh đẻ.
Chim hải âu to (wandering albatross).
Nó đã trải qua cả năm liên tục ngoài biển.
Đi tìm thức ăn,
lướt trên đôi cánh rộng 3.5m
lớn nhất trong số các loài chim đang sống.
Hầu như trong toàn bộ 16,000 con hải âu lớn sống trên trên thế giới
đa số làm tổ ở South Georgia
và nửa tá các hòn đảo nhỏ khác
nằm ở Nam Băng Dương.
Giờ là mùa xuân.
Và con chim này trở lại vị trí cái tổ trước đây.
Bạn tình của nó đã có mặt ở đây.
Ở South Georgia,
những con chim riêng lẻ đã được khảo sát toàn bộ cuộc sống,
phát hiện những đôi chim già, ở những năm cuối 30,
sẽ đi thật xa để cho con non
một khởi đầu tốt nhất cho cuộc sống.
Con chim non này giờ đã được vài tuần tuổi,
nhưng vẫn còn những lớp lông tơ ấm.
Chim non cần được cung cấp đều đặn mực và cá ợ ra từ con mẹ.
Với thức ăn khan hiếm của vùng biển mở,
cả hai chim cha mẹ đã sục sạo hàng ngàn dặm vuông
Chỉ để mang lại đủ cho một bữa ăn.
Đôi chim cha mẹ đã có tuổi phải chiến đấu với mùa đông Nam Cực
để nuôi dưỡng con non to lớn và mạnh khỏe.
Sau khoảng 130 ngày,
con non bắt đầu thay thế bằng lớp lông vũ.
Cuối cùng, 9 tháng sau khi trứng nở ra,
con non đã sẵn sàng để rời đi.
Từ tất cả những con chim non được nuôi lớn trong những năm gần đây,
con chim non như thế sẽ có cơ hội để sống còn.
Nhưng cũng là lần cuối cùng của chúng.
Cha mẹ già nua sẽ không bao giờ hồi phục từ những gắng sức.
Chúng sẽ rời khỏi hòn đảo này,
không bao giờ thấy lại lần nữa.
Sống sót trong vùng biển mở
luôn trắc nghiệm các động vật tới giới hạn cuối cùng...
nhưng hôm nay chúng đối diện với một nguy cơ mới.
Plastic (Nhựa)
Chỉ trên 100 năm qua,
chúng ta đã phát minh ra chất liệu mới tuyệt vời
có thể đúc khuôn thành mọi loại hình dáng
và chúng ta gặp rắc rối lớn khi bảo đảm
nó sử dụng được lâu bền, không bị mục nát
và thực sự không bị phá hủy.
Giờ, mỗi năm,
chúng ta đổ vào biển 8 triệu tấn.
Ở đây chúng vướng víu và nhận chìm số lượng lớn các sinh vật biển.
Nhưng plastic có thể lan rộng và xâm nhập rất xa.
Một bầy cá voi phi công vi ngắn (short-finned pilot whales).
Chúng sống gần nhau và có lẽ,
có mối quan hệ gia đình khăng khích nhất trên toàn đại dương.
Ngày nay, trong dòng nước Đại Tây Dương rời khỏi Châu Âu cũng như nơi khác,
chúng phải chia sẻ đại dương với plastic.
Con mẹ đang giữ con non.
Nó chết rồi.
Nó bất đắc dĩ kéo con đi
nó đã mang con đi nhiều ngày rồi.
Khi plastic phân hủy, nó kết hợp với những chất gây ô nhiễm khác
được tiêu thụ bởi số lượng lớn các sinh vật biển.
Ở các thú săn mồi hàng đỉnh thế này,
Các hóa chất công nghiệp có thể dâng đến mức độ chết chóc...
Có thể là con nó đã bị nhiễm độc
từ chính sữa ô nhiễm của nó.
Cá voi phi công có não lớn.
Chắc chắn chúng có cảm xúc kinh nghiệm.
Phán đoán từ hành vi con trưởng thành,
việc mất đi con non ảnh hưởng đến toàn bộ gia đình.
Trừ khi dòng chảy chứa chất plastic và các chất ô nhiễm công nghiệp vào các đại dương giảm xuống,
cuộc sống ở biển sẽ bị nhiễm độc bởi các chất đó trong nhiều thế kỷ tới.
Các loài động vật sống ở vùng biển mở
có lẽ xa nhất hơn bất kỳ động vật nào trên hành tinh.
Nhưng không đủ xa, nó có vẻ,
thoát khỏi ảnh hưởng của thứ chúng ta làm cho thế giới của chúng.
Tập kế tiếp, chúng ta sẽ du hành vào biển xanh bao la.
Đây là một thế giới kỳ lạ,
nhà của những sinh vật kỳ lạ...
..nơi chỉ những kẻ tài tình nhất mới chiến thắng.